امروزه وقتی به تماشای اکشنهای هالیوودی مثل John Wick یا The Raid مینشینیم، به وضوح ردپای هنرهای رزمی شرقی را در کوریوگرافی (طراحی مبارزات) آنها میبینیم. اما حقیقت تلخ این است که ژانر کونگفو و هنرهای رزمی خالص، سالهاست که دوران افول خود را سپری میکند. با پیر شدن ستارگانی چون جت لی، جکی چان و دانی ین و جایگزین شدن وایرهای نامرئی (Wire-fu) و پرده سبز (CGI) به جای بدلکاریهای واقعی، کمتر استودیویی ریسک ساخت یک فیلم رزمی اصیل را میپذیرد.
با این حال، تاریخ سینما گنجینهای از آثار رزمی دارد که نه تنها سرگرمکننده بودند، بلکه زبان بصری سینمای اکشن را برای همیشه تغییر دادند. در این مقاله از آیسل گیم، قصد داریم بدون اغراق و با نگاهی منتقدانه، ۱۰ مورد از بهترین فیلم های کونگ فو تاریخ را بررسی کنیم؛ آثاری که برخی از آنها سینما را متحول کردند و برخی دیگر به دلیل ارزشهای تاریخی و فرهنگیشان در این لیست قرار گرفتهاند.
۱۰. انتقامجویان معلول (Crippled Avengers) – ۱۹۷۸
استودیوی افسانهای برادران شاو (Shaw Brothers) در اواخر دهه ۷۰ میلادی، کارخانه تولید فیلمهای رزمی بود. فیلم Crippled Avengers به کارگردانی «چانگ چه» (پدرخوانده سینمای اکشن هنگکنگ)، داستانی به شدت کمیکبوکی و انتقامجویانه دارد. داستان درباره چهار مرد است که توسط یک حاکم ظالم به طرز بیرحمانهای نقص عضو میشوند و برای انتقام باز میگردند.
نگاه منتقدانه: اگر مخاطب سینمای مدرن هستید، ممکن است ریتم کند، دیالوگهای خشک و جلوههای صوتی اغراقشده این فیلم برایتان خستهکننده باشد. اما از نظر تاریخی، این فیلم یک کلاس درس برای «طراحی مبارزه بر اساس محدودیت فیزیکی» است و خلاقیت آن در استفاده از سلاحهای خاص، الهامبخش بسیاری از بازیهای ویدیویی و انیمههای امروزی بوده است.
۹. مردان زهرآگین (Five Deadly Venoms) – ۱۹۷۸
باز هم اثری از چانگ چه. این فیلم داستان شاگردی را روایت میکند که باید پنج همرزم سابق خود را که هر کدام استایل یک حیوان سمی (مار، عقرب، هزارپا، مارمولک و وزغ) را دارند پیدا کند.
چرا مهم است؟ این فیلم در غرب به یک اثر کالت (Cult) تبدیل شد. جالب است بدانید که استایلهای حیوانی این فیلم تاثیر مستقیمی روی خلق شخصیتهایی در بازی Mortal Kombat و حتی شکلگیری گروه رپ افسانهای Wu-Tang Clan داشت. فیلمنامه آن بیشتر شبیه یک داستان معمایی-جنایی است تا یک درام رزمی عمیق.
۸. افسانه استاد مست (The Legend of the Drunken Master) – 1994
جکی چان در دهه ۹۰ میلادی فرمول طلایی «اکشن + کمدی اسلپستیک» را به کمال رساند. قسمت دوم استاد مست (که در غرب با نام The Legend of the Drunken Master شناخته میشود) اوج هنرنمایی اوست.
نقاط قوت و ضعف: سکانس پایانی مبارزه جکی چان روی زغالسنگهای داغ، یکی از خطرناکترین و دردناکترین بدلکاریهای تاریخ سینماست که بدون CGI انجام شده است. با این حال، داستان فیلم به شدت سادهانگارانه است و شخصیتهای فرعی آن عمق دراماتیک خاصی ندارند؛ اما وقتی پای کوریوگرافی و timing کمدی جکی چان در میان باشد، کسی به داستان اهمیت نمیدهد!
۷. جنب و جوش کونگفو (Kung Fu Hustle) – ۲۰۰۴
استیون چو با این فیلم ثابت کرد که کونگفو میتواند با کمدی فراواقعگرایانه (Surreal) ترکیب شود. Kung Fu Hustle در واقع یک پارودی (هجویه) عاشقانه بر فیلمهای کلاسیک شائولین و حتی کارتونهای لوک خوششانسه است.
نقد: استفاده از CGI در این فیلم بسیار آگاهانه و برای خلق موقعیتهای کمیک به کار رفته است. اگرچه برخی از منتقدان جدی سینما آن را به دلیل لحن فانتزیاش نادیده میگیرند، اما این فیلم یکی از معدود آثاری است که توانست ژانر رزمی را برای مخاطب عامِ غربی در قرن ۲۱ بازتعریف کند.
۶. راه اژدها (The Way of the Dragon) – ۱۹۷۲
تنها فیلمی که بروس لی کارگردانی، نویسندگی و بازیگری آن را بر عهده داشت. این فیلم نشان داد که بروس لی نه تنها یک رزمیکار بینظیر، بلکه یک سینماگر با درک بالا از فضا و ریتم است.
ارزش تاریخی: مبارزه نهایی در کولوسئوم رم میان بروس لی و چاک نوریس، نقطه عطفی در تاریخ سینمای اکشن است. برخلاف فیلمهای قبلی او که فضایی به شدت خشن و انتقامجویانه داشتند، این فیلم با چاشنی طنز و نمایش فلسفه «جیت کون دو» (Jeet Kune Do)، انعطافپذیری در برابر خشکمغزی در هنرهای رزمی را به تصویر میکشد.
۵. روزی روزگاری در چین (Once Upon a Time in China) – ۱۹۹۱
این فیلم به کارگردانی «تسوی هارک»، سکوی پرتاب جت لی به سوی قلههای شهرت بود. فیلم در دورهای از چین میگذرد که استعمارگران غربی با تفنگ و تکنولوژی وارد شدهاند و سنتهای کهن در حال نابودی هستند.
تحلیل: تقابل «مشت در برابر تفنگ» تم اصلی این فیلم است. جت لی در نقش «وانگ فی-هونگ» نماد حفظ اصالت در برابر مدرنیته است. متاسفانه، فرنچایز این فیلم در قسمتهای بعدی (به خصوص قسمتهایی که جت لی حضور نداشت یا در قسمتهای نهایی) به ورطه ملودرامهای خستهکننده و پروپاگاندای ملیگرایانه سقوط کرد، اما قسمت اول همچنان یک اثر خوشساخت و تماشایی است.
۴. ایپ من (Ip Man) – ۲۰۰۸
دانی ین با ایفای نقش استاد بزرگ وینگچون (و استادِ بروس لی)، بار دیگر ژانر رزمی را در گیشه زنده کرد. سکانس معروف «من میخوام با ده نفر بجنگم» (I want to fight ten) به یک میم اینترنتی و نمادین تبدیل شد.
نگاه واقعبینانه: قسمت اول Ip Man یک درام تاریخی قابل قبول با مبارزات واقعگرایانه است. اما باید صادق باشیم؛ دنبالههای این فیلم (Ip Man 2, 3, 4) به شدت از کیفیت فیلمنامه افت کردند و به کلیشههای تکراری «مردم چین مظلوم در برابر بیگانگان ظالم» روی آوردند. با این حال، تاثیر این فیلم در محبوبیت جهانی سبک وینگچون غیرقابل انکار است.
۳. استاد بزرگ (The Grandmaster) – ۲۰۱۳
پروژهای که «ونگ کار-وای» بیش از ۱۰ سال برای ساخت آن زمان گذاشت. فیلمبرداری فیلیپ لو سور در این فیلم شبیه به یک تابلوی نقاشی متحرک است و قطرات باران در حین مبارزات، جلوهای شاعرانه به خشونت بخشیدهاند.
چرا همه آن را دوست ندارند؟ اگر به دنبال اکشن پیوسته هستید، این فیلم شما را ناامید میکند. روایت فیلم به شدت تکهتکه، پر از پرشهای زمانی و خستهکننده است (به خصوص در نسخهای که برای اکران بینالمللی تدوین شد). این فیلم بیشتر یک درام عاشقانه و سوگواری برای دوران از دست رفته هنرهای رزمی سنتی است تا یک فیلم اکشن.
۲. سی و ششمین تالار شائولین (The 36th Chamber of Shaolin) – ۱۹۷۸
اگر بخواهیم فقط یک فیلم را به عنوان «انجیل ژانر کونگفو» معرفی کنیم، همین اثر است. داستان راهبی به نام «سان تِه» (با بازی گوردون لیو) که برای مبارزه با ظلم منچوها، از تالارهای سختگیرانه شائولین عبور میکند.
تاثیرگذاری: این فیلم اساساً ژانر «Training Montage» (مونتاژ آموزشی) را در سینمای جهان نهادینه کرد. بدون این فیلم، احتمالاً آثاری مثل The Karate Kid یا حتی انیمههایی مثل Dragon Ball (بخش آموزشهای مستر روشی) هرگز به این شکل ساخته نمیشدند. تمرکز فیلم به جای مبارزه نهایی، بر «فرآیند یادگیری و رنج کشیدن برای استادی» است.
۱. اژدها وارد میشود (Enter the Dragon) – ۱۹۷۳
فیلمی که بروس لی را به یک نماد جهانی تبدیل کرد و متاسفانه، آخرین فیلم کامل او پیش از مرگ ناگهانیاش بود. این محصول مشترک هنگکنگ و استودیوی برادران وارنر، در واقع یک فیلم جاسوسی به سبک James Bond است که در یک جزیره مخوف جریان دارد.
چرا رتبه اول؟ از نظر داستانی، فیلم یک اثر B-Movie ساده است. اما کاریزمای ترسناک بروس لی، موسیقی متن دلهرهآور لالو شیفرین و از همه مهمتر، سکانس مبارزه در اتاق آینهها، آن را به یک تجربه سینمایی تکرارنشدنی تبدیل کرده است. Enter the Dragon ثابت کرد که یک بازیگر آسیایی میتواند بار مالی یک بلاکباستر هالیوودی را به تنهایی به دوش بکشد.
سوالات متداول
آیا ژانر کونگفو در سینمای امروز مرده است؟
به شکل کلاسیک آن، بله. امروزه کمتر فیلمی ساخته میشود که صرفاً بر پایه مهارتهای واقعی یک رزمیکار استوار باشد. با این حال، عناصر این ژانر در فیلمهای اکشن مدرن (مثل آثار چاد استاهلسکی و تیمو جاهانتو) به شکل تکاملیافتهای ادامه یافتهاند.
بهترین بازیگر رزمی تاریخ کیست؟
از نظر تاثیرگذاری و فلسفه، بروس لی بیرقیب است. اما از نظر تنوع بدلکاری و ریسکپذیری، جکی چان و از نظر تکنیک خالص و سرعت، جت لی در دوران اوج خود بینظیر بودند.
چرا فیلمهای استودیو Shaw Brothers (برادران شاو) اینقدر مهم هستند؟
این استودیو در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی، هالیوودِ شرق بود. آنها با تولید انبوه فیلمهای رزمی، زبان بصری این ژانر، استایلهای حیوانی و تروپهای داستانی انتقام را پایهگذاری کردند که هنوز هم در سینما و بازیهای ویدیویی استفاده میشود.
🗣️ نظر شما چیست؟
آیا شما هم معتقدید که هیچکس نتوانسته جای خالی بروس لی را در سینمای رزمی پر کند؟ یا بازیگران مدرنی مثل Scott Adkins یا Iko Uwais را شایستهتر میدانید؟ کدام فیلم از این لیست را بارها تماشا کردهاید و جای کدام اثر مهم (مثل Crouching Tiger, Hidden Dragon یا Fearless) در این لیست خالی است؟
دیدگاههای تخصصی و خاطرات خود از تماشای این فیلمها را در بخش کامنتهای آیسل گیم با ما به اشتراک بگذارید. برای خواندن نقد و بررسی سایر شاهکارهای سینمای اکشن و رزمی، حتماً به بخش مقالات سایت ما سر بزنید!
